Van overleven naar waardevol leven.

Een brug van oud naar nieuw.
Een reeks van 6 – 7 blogs over de integratie van ACT en yoga.

Over “Acceptatie”

Vorige week heb je kunnen lezen over het verschil tussen pijn en lijden. Mijns inziens is het essentieel inzicht te krijgen in je eigen gedrag voordat we verder gaan met het thema van vandaag; acceptatie. De voornaamste reden hiervoor is dat het belangrijk is dat je helder hebt wát het precies is dat je al dan niet zou kunnen, of ‘moeten willen’ accepteren. Ik ga je verder vertellen over mijn eigen casus als voorbeeld en laat aan de hand van wat metaforen hopelijk zien wat acceptatie precies is. Ook vertel ik je over de valkuilen die acceptatie met zich meebrengt. Tevens is er een luisterfragment dat op deze pagina te beluisteren valt, van een begeleidde meditatie die je misschien direct kan laten ervaren wat het is om een start te maken met acceptatie. Als laatste koppel ik ook deze pijler aan de yoga filosofie. Deze week belicht ik daarin het concept ‘Santosha’ (संतोष), dat staat voor, onder andere, tevredenheid en acceptatie. Maar nu eerst; wat ís acceptatie?

“Acceptatie is de bereidheid te ervaren wat zich op dit moment,
hier en nu, aandient.”

Doorgaans wanneer we praten over acceptatie, gaan de associaties misschien naar de passieve variant. Je neerleggen bij een situatie zoals die is, of misschien zelfs bij de pakken neerzitten. Dat is echter verre van wat we bedoelen. Acceptatie is namelijk een actieve houding richting hetgeen er is. Je stelt je er áctief voor open. Het gaat om het cultiveren van een tevredenheid met de situatie zoals die ís, ondanks dat er in die situatie (erg) nare sensaties, gevoelens of gedachten zijn. Het is niet dat je alles maar lijdzaam gaat ondergaan of moet verdragen. Accepteren stelt je er toe in staat te verdragen wat onveranderlijk is, terwijl je verandert waar je wél invloed op hebt. Bij acceptatie horen 2 grote valkuilen die zich een stuk subtieler voordoen dan je zou denken. De eerste heb ik al benoemd; het idee dat je alles maar over je heen moet laten vallen in de veronderstelling dat dat acceptatie is. De andere is, op het moment dat je besluit je open te stellen, dat je dat doet met de intentie om je lijden te verlichten. Op het moment dat je opmerkt dat je jouw nare ervaringen tracht te accepteren om je lijden te verlichten, zul je beseffen dat je acceptatie hebt ingezet als vermijdingsstrategie. De eigenlijke intentie is dat je de sensaties laat zijn voor wat ze zijn. Het komt neer op het volgende vrolijke motto van acceptatie:

“Goed voelen, in plaats van je goed voelen.“

Binnen de yoga-filosofie is er ook stevig nagedacht over het thema acceptatie. Net als vorige week is er een term die hier aan kan worden gekoppeld, maar is het belangrijk stil te staan bij het feit dat deze term een veel bredere context bestrijkt dan louter hoe ik het hier gebruik. Ik heb het over Santosha. Het is één van de niyama’s binnen het 8-voudig pad en kan onder andere vertaald worden naar ‘tevredenheid’. De context waarin die tevredenheid plaatsvindt, echter, is een brede. Het omvat de gehele context waarin je je bevindt, met álle gevoelens, sensaties en gedachten ín jou, maar ook alles wat er gebeurd om jou heen. Santosha omschrijft in die zin een stabiele basis in je kern, waarin tevredenheid het uitgangspunt is en je vanuit die tevredenheid de pieken en dalen van het leven mag observeren en ervaren. In die interpretatie is het niet anders dan acceptatie, waar je óók je huidige situatie tracht te accepteren, mét alle fijne en nare gevoelens, gedachten en sensaties die er zijn. Bezig zijn met santosha kan helpen met een verschuiving in de manier waarop je omgaat met jezelf en met anderen; tevredenheid creëert verbinding.

Leuk, die theorie. De praktijk is een stuk lastiger, kan ik je vertellen. In het vorige blog heb je kunnen lezen dat ik aardig wat lijden veroorzaakte ten gevolge van het niet kunnen accepteren van de (emotionele) pijn van reuma. Blessures, sociale angst en identiteit waren grote thema’s. Mijn lampje ging pas echt branden toen een goede vriend van mij (ook ACT psycholoog) mij vertelde dat ik het bad met het badwater weggooide. In mijn worsteling verloor ik wie ik was, omdat ik me had vereenzelvigd met de reuma en niets anders meer kon zien. Die opmerking was één van de vele kantelpunten in mijn proces. Ik kon met meer afstand zien wat ik aan het doen was en mijn proces veranderde. In plaats van me te laten leiden door gekke regeltjes die ik had (mag geen medicijnen, moet fit zijn, ik moet gezond zijn, ik moet genezen met natuurlijke middelen, hulp vragen is zwakte), gaf ik toe dat mijn gedrag niet werkte. Ik accepteerde medicijnen ondanks de vervelende oordelen in mijn hoofd. Hield meer rust ondanks de nare gevoelens die volgden. Praatte met vrienden ondanks dat ik me hierdoor kwetsbaar en zwak voelde. Wat bleek? Anderen zijn niet zo oordelend als mijn eigen geest. Ik kreeg langzaam een vangnet van begrip en ruimte en werd lid van een bechterew-community in de buurt, wat mijn ogen opende voor hoe fit en sterk mensen nog steeds zijn mét deze ziekte. Ze lieten mij zien hoe veerkrachtig je kunt zijn, hoe je er mee kunt leven en vooral; dat ik niet mijn waarde als mens verlies door een handicap te hebben.

ACT drijft op metaforen.

Stel je voor dat jouw lijden, jouw vervelende sensaties, gevoelens en gedachten, de vorm hebben van een duister monster en dat dat duistere monster aan de andere kant van een ravijn staat. Dat ravijn is groot en diep en jij wilt daar zelf niet invallen, maar als het monster er in valt is het eindelijk weg! Dat wil je natuurlijk graag. Je wilt immers van je nare sensaties, gevoelens en gedachten af. Dus je gaat touwtrekken met het monster. Logisch, toch? Je trekt zo hárd je kunt om het monster het ravijn in te krijgen, maar hoe hard jij ook trekt, het monster trekt altijd net zo hard, of misschien zelfs iets harder dan jij. Dat is vermoeiend. Je kunt het echt lang volhouden. Soms wel járen of decennia, maar uiteindelijk wint het monster het toch. Dat hebben we gemerkt, want jouw vermijddingsstrategieën werken vooral op korte termijn, maar niet op lange termijn. Je hebt een touw in handen, armen moe, benen moe, je hele lijf is moe en dat monster staat er nog steeds. Het eist ál je aandacht op. Het. Moet. Weg. … Dus, wat doe je dan? Wat dacht je van.. het touw loslaten? Stop de strijd. Dát is acceptatie. Het monster verdwijnt niet. Dat staat nog aan de andere kant. Wel heb jij nu je handen vrij. Je kunt uitrusten. Misschien kun je zelfs je leven oppakken.

Het drijfzand-metafoor vind ik persoonlijk erg naar. Maar dat is omdat ik de kriebels krijg van het idee weg te zakken in drijfzand. Zegt misschien wel iets over mijn behoefte aan vrijheid en controle… Desondanks is het een erg verhelderend metafoor, omdat het zo vaak is gebruikt in films en daardoor voor veel mensen goed voor te stellen is. Stel je bent aan het wandelen of rennen en plots merk je dat je wegzakt. Aaah! Je beseft dat je in drijfzant bent gestapt en wilt er zo snel mogelijk uit. Uit angst en paniek begin je wild te spartelen, te roepen, je wilt springen of jezelf er uit trekken.. je probeert alles maar wat je ook doet, je zakt alleen maar verder weg. Wat kun je het beste doen in drijfzand? Juist. Niks. Stil blijven. Je laten dragen door het drijfzand. Het ACT-metafoor gaat zelfs zo ver dat je zou moeten gaan liggen, omdat je dan weer naar boven zou drijven. Dat is wel een mooi beeld als het gaat om de intentie; in het hier en nu ervaren wat je voelt en het volledig toelaten. Dát is acceptatie. Niet met de intentie om er snel van weg te geraken, maar juist om het er te laten zijn.

Doen; leren accepteren

Oké. Je bent nu overladen met wat theorie, een vaag sanskrit woord, persoonlijke ervaring én metaforen, maar wat kun jij doen om te beginnen met leren accepteren? Daarvoor heb ik het volgende geluidsfragment voor je om te beluisteren. Het is een ACT-interpretatie van Rumi’s herberg. Neem je tijd. Ga rustig en comfortabel zitten en laat je meevoeren in deze visualisatie.

Geluisterd? Mooi! Ik hoop dat het je iets heeft gebracht. Zo niet, dan mag je bij het verder lezen net doen alsof.

Deze visualisatie heeft je een eerste stap laten zetten in het verwelkomen van dat wat er is. Het tevreden zijn met zowel de prettige als de onprettige gevoelens of sensaties die er soms in jouw lichaam zijn. Er zijn ontzettend veel manieren te bedenken en de kern van alles is vooral; goed voelen. Dat is een vaardigheid die je kunt oefenen en waar ik in mijn traject, maar ook in de yoga-lessen en 1 op 1 begeleiding veel bij stilsta. Voelen hoe je balans is, voelen waar je spanning ervaart, voelen waar je ademhaling plaatsvindt of stilstaan bij je hartslag. Voelen wanneer de vermoeidheid toeslaat of wanneer je plots merkt dat je concentratie op is. Voelen is de kern van dit alles, want zonder voelen wat er is, hier en nu, is het lastig accepteren. De eerste stap is dus niet van je gevoel wég, maar naar je gevoel tóe. Er mee zijn in de wetenschap dat je niet verdwijnt of er daadwerkelijk nare dingen gebeuren als je onprettige sensaties ervaart.

Een tweede toegankelijke manier om (beter) te (leren) voelen is de bodyscan. Deze kun je vinden op insight timer. Deze specifieke wordt ingesproken door iemand waar ik persoonlijk groot fan van ben; Bodyscan van GerJan, KernYoga. Geniet van zijn stem en veel plezier met voelen!

Een derde en laatste manier die ik je wil meegeven heeft ook te maken met het cultiveren van de tevredenheid waar ik het eerder over had. Santosha, die ja. Één van de manieren hoe ik die probeer te stimuleren is door iemand te motiveren een zogenaamd gratitude journal bij te houden. Klinkt groot, maar dat hoeft helemaal niet. Wat je doet is dagelijks op een tijdstip dat jou uitkomt, kort stilstaat bij die dag, of je leven in het algemeen en dan 3 dingen bedenkt waar je dankbaar voor bent. Het helpt énorm om dit op te schrijven, uit te spreken naar iemand in je omgeving, of misschien zelfs mét iemand te doen. Deze realisatie van dankbaarheid kan je helpen tevredenheid en acceptatie te brengen op een wat stabieler niveau. Succes!

Denken; een complicerende factor

Daar waar gevoeld wordt, komen gedachten. Die doen dan nieuwe gevoelens op laten doemen en daar komen weer nieuwe gedachten van. Stel, je ligt lekker in een bodyscan en raakt afgeleid. Vervolgens denk je misschien iets van ‘oh sukkel, weer afgeleid, je doet ook nooit iets goed’. Ik denk dat je je wel kunt voorstellen dat zo’n gedachte veel impact heeft op je vermogen te ontspannen in de bodyscan. Laat staan dat je überhaupt weer terug kunt keren naar voelen. Jammer wel. Gelukkig kunnen we ook dáár iets aan doen. Die gedachten komen namelijk uit ons over-actieve verstand, maar we hoeven daar dus helemaal niet naar te luisteren. Volgende week gaan we in op dat verstand en die gedachten en neem ik je mee in wat je kunt doen om daarmee wat verzachting te brengen in je eigen geest. Dan gaan we namelijk de-fuseren!

Tot dan!